Hoşgeldiniz,
$ DOLAR → Alış: 5,84 / Satış: 5,86
€ EURO → Alış: 6,54 / Satış: 6,57

Vadi özellikleri, oluşumları ve çeşitleri

Vadi özellikleri, oluşumları ve çeşitleri
  • 15.08.2015

Vadiler yeryüzünde bulunan coğrafi şekillerden bir tanesidir. Vadi tanım olarak akarsuların içinde akmış olduğu, akarsu kaynağından ağıza doğru sürekli bir inişi bulunan uzunluğu birkaç kilometre olduğu gibi binlerce kilometreye kadar çıkan alanlardır.

Vadiler akarsu aşınması sebebiyle yanlamasına ve derinlemesine gelişmektedir.

Vadilerin kıyıları genel olarak dağ ve tepelerle çevrilidir.

Vadi türleri ve çeşitleri nelerdir?

Vadiler Akarsu Vadileri, Buzul vadileri, Rift Vadileri ve Fay vadileri olmak üzere 4 türe ayrılmıştır.

Akarsu Vadisi1-Akarsu vadileri nedir özellikleri ve çeşitleri nelerdir?

Akarsuların vadileri çeşitli etkilerle şekillendirmesi sonucu ortaya çıkan vadilere denir. Akarsular vadilere derinlemesine, yanlamasına ve geriye aşındırmalarla şekil verirler.

Akarsu vadileri genel olarak derine aşındırmanın çok olduğu yerlerdir. Akarsu vadilerinin aşındırma alt sınırı en fazla deniz seviyesine kadar olmasına karşın özellikle bazı yerlerde deniz seviyesinin altında dahi vadi tabanı bulunabilmektedir. Örneğin Lut gölüne dökülen Şeria çayı kaide seviyesi denizden 422 metre daha aşağıdadır.

Akarsu vadilerinde yana aşındırma durumu ise vadiye şekil veren en önemli özelliktir. Genel olarak aşındırma vadi türüne asimetrik vadiler örnektir. Ayrıca eğer bir akarsu derine aşındırmasını tamamlamış ise bu kez yana aşındırma durumu ortaya çıkar.

Geriye aşındırma ise akarsuyun doğmuş olduğu yere doğru yani kaynağa doğru yapmış olduğu aşındırmaya denir. Akarsu zamanla doğmuş olduğu yeri deniz seviyesine doğru aşındırır.

Akarsu vadi türleri hangileridir? Özellikleri nelerdir?

a) Çentik Vadi:

Genel olarak eğimin fazla olduğu ve akarsuyun kaynağında yüksek yerlerde görülen vadi çeşididir. Akarsu eğimin fazla olmasından dolayı hızlı akar ve aşındırma güçlü olur ve burada vadiler V şeklinde oluşur. İşte şekil itibariyle V harfini andıran bu vadilere Çentik vadi adı verilir.

b) Boğaz Vadi:

Boğaz vadi bir akarsuyun bir dağı dik bir şekilde yarmasından dolayı oluşan vadidir. Bu vadinin her iki kıyısı da oldukça diktir. Bu vadiye ülkemizdeki en iyi örnek Sakarya nehrinin Samanlı dağlarını delip geçtiği yer bir boğaz vadidir. Ayrıca boğaz vadi ulaşımı da olumlu yönde etkiler.

c) Asimetrik Vadi:

Vadinin her iki yamacındaki toprak veya kayaçların farklı olması nedeniyle iki tarafında aşınma durumlarının birbirinden farklı olması durumudur. Bir taraf hızlı aşınırken diğer taraf yavaş aşınır. Ve birbirleri ile simetrik değildir. Simetrik olmadığı için Asimetrik olarak adlandırılır.

d) Kanyon Vadi:

Kanyon vadi bir akarsuyun yan taraflarını aşındırma yapmaya gerek olmadığı durumlarda ortaya çıkan ve derine aşındırmanın kolay olduğu alanlarda görülen bir vadi türüdür. Kenarlar dik ve yüksektir. Ülkemizde buna örnek olarak Göksu kanyonu ve Ihlara kanyonunu gösterebilir.

e) Tabanlı Vadi:

Tabanlı vadi akarsuyun taşıma kapasitesinin eğimin azalması nedeniyle düşmesinden dolayı içinde bulunan alüvyonları yatağında biriktirir. Burada bir alüvyonlu taban oluşur. Bu taban içerisinde kıvrımlı bir şekilde akış devam eder. İşte bu şekildeki vadilere tabanlı vadi ismi verilir.

Akarsu yatağındaki eğim azaldığı alanlarda, akarsuyun taşıma kapasitesi azalır. Taşıdığı alüvyonları yatağında biriktirerek bir taban oluşturur. Akarsu oluşan bu Tabanlı vadi içinde kıvrımlar yaparak akar.

f) Kör veya Çıkmaz Vadi:

Akarsuların üzerinde bulunduğu alan karstik alan ise sular yeraltına sızar, ve yeraltında yine yoluna devam eder. Bu tür vadilerde aşağı bölüm bulunmaz. Neredeyse tamamında vadinin sonu kayalık veya buna benzer duvar benzeri bir şey ile son bulur. İşte bu şekilde ki vadilere kör vadi veya çıkmaz vadi adı verilir.

Buzul Vadisi2-Buzul Vadileri nedir? Özellikleri nelerdir?

Buzul vadiler genel olarak Tekne Vadi ve Asılı Vadi olmak üzere iki çeşittir.

a) Tekne vadi diğer adıyla U vadi: Bu vadi türünün oluşum şekli dağdan aşağı akan vadi buzulları sayesindedir. Genel itibarıyla dağların yüksek kısımlarında oluşmaktadır. Buzul vadinin neredeyse tamamını doldurur ve çevresini yani yamaçları tamamen aşındırır. Şeklinden dolayı U vadi ismi verilir.

b) Asılı vadi: Bu vadi türü asıl vadi buzullarının kolları tarafından oluşturulan vadi türüdür. Asılı vadi türünde buzul döneminden sonra buraya yerleşen akarsular yükseklerden düşmeleri sebebiyle şelaleler oluşturmaktadır. Bu şelalelerin oluşmasındaki en önemli pay vadi kollarının asıl buzul vadisi kadar derinlemesine aşındırma yapamamasıdır. Aradaki farkta suların buzul vadisi kollarından buzul vadisine boşalmasına sebebiyet vererek şelale oluşturmasıdır.

Rift Vadi3-Rift Vadileri nedir?

Rift tipi vadiler levha hareketleri sonucunda birbirinden ayrılmış olan gerilme sonucunda oluşmuş alanlardır. Bu alanlara akarsular yerleşebilmektedir. Ayrıca bu tip alanlarda göllerde oluşabilmektedir. Hatta ileri aşamalarında iç deniz ve okyanus oluşur.

4-Fay Vadileri Fay vadileri (Graben) nedir?

Genel olarak tektonik bir fay hattında bulunan ve fay hattı boyunca uzanan kırık alanlardaki çukurlardır.

Ülkemizde fay vadilerine en iyi örnek Küçük Menderes ve Büyük Menderes gibi nehirler fay vadilerinde akan akarsulardır. 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ